Wiatrak kozłowy (koźlak)

W XIX wieku w sąsiedztwie posiadłości Szolców, od strony ul. Polnej w Otrębusach stał wiatrak kozłowy. Był częścią zabudowań folwarcznych, prawdopodobnie tych samych co spichrz, znajdujący się przy ul. Wiejskiej.

Wiatrak został zburzony przed I wojną światową. Pozostałe po nim kamienie młyńskie początkowo zostały wbudowane w podmurówkę domu prof. Pokropka, który jednak został rozebrany. Na dzień dzisiejszy kamienne pozostałości po wiatraku wmurowane są w taras od strony ogrodu, na terenie Muzeum Sztuki Ludowej prof. Pokropka.

Wiatrak kozłowy, czyli „koźlak” jest najstarszym i najpopularniejszym typem wiatraka występującym na ziemiach polskich. Jego nazwa pochodzi od kozła, czyli specjalnej podstawy, na której spoczywał cały korpus budowli. Występował one już w pierwszej ćwierci XIV wieku na Kujawach i w Wielkopolsce, natomiast rozpowszechnienie ich stosowania przypada na wiek XV.

Jego cechą charakterystyczną było to, że cały budynek wraz ze skrzydłami był obracalny wokół pionowego, drewnianego słupa, tzw. sztembra. Sztember podparty jest najczęściej czterema zastrzałami, a jego dolne zakończenie tkwi w dwóch krzyżujących się podwalinach. Tak skonstruowane podparcie budynku wiatraka nosi nazwę kozła. Ściany wiatraka posiadają konstrukcję szkieletową drewnianą i są ścianami wiszącymi zawieszonymi na koźle za pośrednictwem odpowiednich belek o bardzo dużych przekrojach poprzecznych ("mącznica" i "pojazdy"). Połączenie korpusu z kozłem było ruchome i umożliwiało obracanie wiatraka wokół jego osi. Dzięki temu młynarz mógł dostosować pozycję wiatraka do kierunku wiatru. W obróceniu całej konstrukcji pomagał mu wystający z tylnej (przeciwnej skrzydłom) ściany wiatraka specjalny długi dyszel współpracujący z kołowrotem, za pomocą którego następowało nastawianie budynku śmigami do kierunku wiatru. Za pomocą dyszla koń lub dwóch mężczyzn mogło obrócić wiatrak, kierując go na wiatr.

Opis:

Wiatrak koźlak posiadał trzy kondygnacje: kondygnacja dolna była wyłączona z użytkowania, jako że była zajęta przez konstrukcję kozła, zaś na kondygnacji środkowej i górnej odbywała się produkcja mąki. Mechanizm mielący zboże, a więc złożenie kamieni młyńskich, znajdował się na III kondygnacji. Napęd urządzeń młyńskich odbywał się za pomocą drewnianego wału skrzydłowego i osadzonego na nim koła palecznego, którego średnica dochodziła do 4 m. Wszystkie mechanizmy i przekładnie wykonane były z elementów drewnianych łączonych ze sobą bez użycia stali. Tak więc dawniej młynarz musiał być także wytrawnym cieślą.

http://wiatraki1.home.pl/

Komentarze

Komentarze mogą być dodawane i oglądane tylko przez zalogowanych użytkowników. Zaloguj się lub zarejestruj jeśli jeszcze nie posiadasz konta.

Powrót