Historia Kań

Wieś Kanie jest miejscowością sąsiadującą z Otrębusami, połączoną wspólną parafią oraz pocztą. W roku 1847, Stanisław hr. Potocki, właściciel dóbr Helenowskich zamienł się na grunty z czterema włościanami z pod pruszkowskiej wsi Gąsin, przekazując im ziemie położone wzdłuż lewego brzegu rzeki Zimna Woda (przez niektórych zwanej Mrówką). Każde z nowych gospodarstw otrzymało ok. jednej włóki (tj. ok 17 ha) gruntów ornych, łąk i lasu.

Trzech gospodarzy: Chmielewski, Grzejszczak i Wieczorek osiedliło się w pobliżu dworskiej karczmy przy Drodze Królewskiej (obecnie ul. Szkolna). Czwarte gospodarstwo wdowy Mińkowskiej założono pod lasem, w miejscu po spalonej wcześniej leśniczówce (obecnie murowany budynek inwentarski przy wschodniej części ul. Krótkiej; drewniana, kryta strzechą chata spłonęła w 1982 roku).

W ramach rozliczeń majątkowych hr. Potocki podarował mieszkańcom wsi karczmę z przeznaczeniem na szkołę. Wiejska szkoła w Kaniach do roku 1908 składała się z jednej izby lekcyjnej i mieszkania nauczyciela. Nauka trwała w niej dwa lata i obejmowała: czytanie, pisanie, rachunki oraz religię w języku rosyjskim. Do szkoły tej uczęszczały dzieci z: Kań, Otrębus, Nowej Wsi, Brwinowa i Pruszkowa. Nauczyciel utrzymywał się z opłat wnoszonych przez uczniów.

Początkowo osada nie miała nazwy. Wilgotne łąki nad rzeką i las obfitowały w grzyby, szczególnie kanie czubajki – smaczne i okazałe, występujące na tym terenie od czerwca do października. Lasy hr. Potockiego były pilnie strzeżone przez gajowych, wstęp do nich był zabroniony, ale w gościnnym gospodarstwie Mińkowskich (później Lewińskich), ludność z Parceli – najuboższa dzielnica Pruszkowa (obecnie Nowa Wieś), mogła swobodnie zaopatrywać się w grzyby oraz chrust na opał. Starsi mieszkańcy Pruszkowa mówili, że jadą na Kanie, a nie do Kań.

W 1863 roku ukazem carskim zniesiono pańszczyznę i wieś powiększyła się o uwłaszczonych robotników folwarcznych. W 1882 roku Słownik Geograficzny wymienił Kanie jako wieś mającą 11 domów i 90 mieszkańców.

W 1908 roku rozbudowano szkołą z dwuklasowej na czteroklasową, wprowadzając do niej język polski. W okresie międzywojennym w Kaniach działało Koło Młodzieży Wiejskiej, które w salach rozbudowanej szkoły dawało niewielkie spektakle teatralno – satyryczne, a w dwudziestą rocznicę odzyskania niepodległości ufundowało figurę Matki Boskiej – ustawioną w pobliżu szkoły.

W roku 1927 oddano do użytku kolejkę EKD z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego, ale bez przystanku w Kaniach. Przez Kanie przechodziła dawna Droga Królewska lecz dla wzrastającego już wówczas ruchu drogowego okazała się za wąska i w 1933 roku wybudowano utwardzoną drogę Warszawa – Grodzisk (zgodnie z obecnym przebiegiem). W latach sześćdziesiątych droga uzyskała asfaltową nawierzchnię (szerokość jednego pasa ruchu), a w następnej dekadzie została poszerzona.

W 1935 roku zmarł bezpotomnie syn Stanisława – Jakub Potocki i majątek Helenów przeszedł na własność skarbu państwa. W tym samym roku z uwagi na duże rozdrobnienie, mieszkańcy wsi przeprowadzili scalenie i nowy podział gruntów. Efektem tych działań było przeniesienie czterech gospodarstw ze wsi na drugą stronę szosy, bliżej lasu. Powstała Kolonia Kanie składająca się z pięciu gospodarstw. Od tego casu datuje się sprzedaż działek budowlanych i powstanie pierwszych ulic osiedla: Kolejowej (obecnie Piłsudskiego), Strefowej, Leśnej i Górnej.

Podczas ostatniej wojny przyległe lasy stanowiły punkt oporu dla oddziałów partyzanckich. W nieistniejącym już domku w pobliżu kolejki WKD, na pograniczu Kań i Otrębus mieściła się miejscowa komórka AK. Wrzesień 1939 roku, to walki w okolicach Kań. Największą batalią była krwawa bitwa 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej, którą na terenie Kań pułk ten stoczył z pancerną jednostką wojsk hitlerowskich. Dla upamiętnienia tego starcia w 1970roku odsłonięto w Kaniach płytę pamiątkową.

W 1955 roku Kanie doczekały się przystanku kolejki, zwanej już wówczas WKD (do 1951 roku EKD). Początkowo był to tylko przystanek na żądanie, a od roku 1966 na stałe.

W roku 1959 z inicjatywy księdza profesora Antoniego Słomkowskiego i pani Haliny Orzechowskiej, rozpoczęto starania o wybudowanie w Kaniach Ośrodka Rekolekcyjnego, budowanego aż do lat osiemdziesiątych.

Początek lat sześćdziesiątych, przyniósł wsi elektryfikację, a koniec dekady odkrycie starożytnej osady hutniczej. Ślady tego osadnictwa to:

 

  • pozostałości dymarek (tj. pieców hutniczych), gdzie wytapiano żelazo z rud darniowych, w które bogate były tereny położone wzdłuż rzeki,
  • kurhan na brzegu lasu będący śladem osady sprzed 2 500 lat
  • cmentarzysko zawierające urny całopalne, na żwirowisku przy szosie, gdzie wybierano kruszywa do celów budowlanych.

 

W tym samym czasie (tj. koniec lat 60-tych) zbadano miąższość terenu i stwierdzono znaczne pokłady wód głębinowych.

W końcu lat osiemdziesiątych nastąpił kolejny rozwój miejscowości. Pojawiły się sklepy i inne podmioty gospodarcze, przeprowadzono sieć telefoniczną i gazową osiedla.

Intensywnie rozwijająca się zabudowa terenu spowodowała znaczne obniżenie poziomu wód gruntowych, wyschły stare studnie, oczka wodne na łąkach śródleśne jeziorka, zubożała fauna i flora naszych lasów, łąk i pól.

Pomimo, że od 2001 roku teren kaniowskich łąk, pól i lasu objęty jest ochroną krajobrazową, trudniejsze stały się wędrówki saren i dzików, rzadkością stał się widok licznie występujących tu jeszcze w latach dziewięćdziesiątych gatunków zwierząt chronionych, takich jak: przepiórki, łasice, jaszczurki (zwinki i padalce), zaskrońce, jeże, sowy, dzięcioły, kukułki, kosy, jaskółki i bociany.

Dzisiejsze Kanie to miejscowość podwarszawska o charakterze mieszkalnym i rekreacyjno-wypoczynkowym. Położona zaledwie kilkanaście kilometrów od Warszawy ma dobry dojazd drogą nr 719 w kierunku Grodziska oraz kolejką WKD. Wiele rodzin, szczególnie z małymi dziećmi, spędza tu weekendy, ze względu na bliskość lasu i małą rzeczkę Zimną Wodę, nazywaną też Mrówką.

W drugiej połowie lat sześćdziesiątych w Kaniach prowadzone były głębokie odwierty, które wykazały mineralność wód głębinowych. Prace te prowadzone były w zamiarze wybudowania uzdrowiska.

Kanie najbardziej znane są z klubu jeździeckiego Pa-Ta-Taj, który prócz nauki jazdy konnej, co roku organizuje Mazowieckie Pikniki Country ściągające wielu gości.

Intensywny okres zabudowy Kań rozpoczął się kiedy zaczęto wydawać pozwolenia na wydzielanie z gruntów rolnych terenów pod budownictwo jednorodzinne. Kanie z typowej wsi rolniczej przeobraziły się w ładną podwarszawską miejscowość. W Kaniach mieszkał Czesław Kasprzak, który w roku 1981 był członkiem wyprawy na Antarktykę, prowadząc badania sejsmologiczne w stacji im. Henryka Arctowskiego. Od lat w Kaniach mieszkał również pan Antoni Heda (zm. 14.02.2008r.), legendarny dowódca oddziałów partyzanckich z okresu Drugiej Wojny światowej, pseudonim "Szary".

 

 

Historia Kań spisana przez Anną Lewińską na podstawie relacji Wojciecha Mińkowskiego przekazanej przez jego wnuka Zdzisława Lewińskiego. "Gazeta U Nas OK". Kronika spisana przez Andrzeja Komorowskiego.